काठमाडौं । नेपालले पछिल्ला दशकमा गलगाँड (इन्डेमिक गोइटर) निवारणमा ऐतिहासिक सफलता हासिल गरेको छ। विगतमा आयोडिनयुक्त नुनको अभावका कारण पहाडी तथा हिमाली भू–भागका नागरिक गलगाँडको चरम समस्याबाट पीडित थिए। घाँटीमा गलगाँड हुनु सामान्य ठानिन्थ्यो । तर सरकारको दीर्घकालीन नीति र प्रभावकारी कार्यान्वयनले यो अवस्था पूर्ण रूपमा परिवर्तन भएको छ।
सरकारले कण्ठरोग निवारण कार्यक्रमअन्तर्गत आयोडिनयुक्त नुनको देशव्यापी वितरण अभियान सञ्चालन गरेपछि पछिल्लो दशकमा गलगाँडको समस्या लगभग शून्यमा झरेको छ। नेपाल स्वास्थ्य अनुसन्धान परिषद्को अध्ययनअनुसार आयोडिनयुक्त नुनको पहुँच झण्डै शत प्रतिशत पुगेपछि आयोडिनको कमीबाट हुने गलगाँड नियन्त्रणमा आएको हो।
उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय र स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयको प्राथमिकतामा रहेको यस कार्यक्रमलाई साल्ट ट्रेडिङ कर्पोरेशनले प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्दै आएको छ। दुर्गम पहाडी र हिमाली २२ जिल्लासम्म आयोडिनयुक्त नुनको सहज आपूर्ति पुगेको छ। आर्थिक वर्ष २०७०/७१ देखि हालसम्म सरकारले कण्ठरोग निवारणमा शत प्रतिशत सफलता हासिल गरेको जनाएको छ।
स्थानीय तह, विद्यालय र स्वास्थ्य संस्थाको सक्रियताले पनि ठूलो योगदान पुर्याएको छ। ‘ढिके नुन खानु हुँदैन’ भन्ने सचेतना गाउँ–गाउँमा फैलिएको छ। अहिले ग्रामीण भान्सामा दुई बालबालिका चिन्ह अंकित आयोडिनयुक्त नुनको प्रयोग व्यापक भएको छ र गलगाँडका बिरामी देखिन छाडेका छन्।
स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूका अनुसार आयोडिन शरीरका लागि अत्यावश्यक सूक्ष्म पोषक तत्व हो। यसको कमीले गलगाँड मात्र होइन, थाइराइड समस्या, मानसिक तथा शारीरिक विकासमा अवरोध, गर्भावस्थामा जटिलता र बालबालिकामा न्यूरोलोजिकल समस्या देखिन सक्छ। आयोडिनयुक्त नुनले थाइरोड हर्मोन उत्पादनमा सहयोग गरी दिमागको विकास, कोशिकाको कार्य र समग्र स्वास्थ्य सुधारमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
